CBAM Geçiş Dönemi Nedir?

CBAM geçiş dönemi, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (CBAM) 1 Ekim 2023’te başlayıp 31 Aralık 2025’te sona eren öğrenme ve veri toplama aşamasıdır. Bu dönemde AB ithalatçıları, CBAM kapsamındaki ürünlerin gömülü emisyonlarını üç ayda bir raporlamakla yükümlüydü, ancak herhangi bir mali yükümlülük veya sertifika satın alma zorunluluğu yoktu.

Geçiş dönemi, hem AB ithalatçılarına hem de AB dışı ihracatçılara CBAM’in veri gereksinimlerini anlamak, emisyon hesaplama süreçlerini test etmek ve tedarik zincirinde iletişim kanallarını kurmak için zaman tanıdı. Avrupa Komisyonu da bu dönemde toplanan verileri kullanarak uygulama döneminin (definitive phase) detaylarını şekillendirdi.

1 Ocak 2026 itibarıyla geçiş dönemi sona ermiş ve mali yükümlülük dönemi başlamıştır. Artık CBAM kapsamındaki ithalatlar mali yükümlülük taşımakta, doğrulama zorunlu hale gelmiş ve sertifika satın alma süreci başlamıştır.

CBAM Geçiş Döneminde Ne Yapıldı?

Geçiş döneminin temel özellikleri:

• Üç ayda bir raporlama. İthalatçılar, CBAM Geçici Sicili (CBAM Transitional Registry) üzerinden üçer aylık dönemlerde gömülü emisyon raporu sundu.
• Üçüncü taraf doğrulaması zorunlu değildi. Emisyon verileri ihracatçının kendi beyanıyla raporlanabiliyordu. Akredite bir doğrulayıcı onayı gerekmiyordu.
• Mali yükümlülük yoktu. Sertifika satın alma veya karbon fiyatı ödeme yükümlülüğü bulunmuyordu.
• Varsayılan değer esnekliği. İthalatçılar gerçek veri sunamadığında AB Komisyonu’nun varsayılan değerlerini veya geçici olarak ihracatçı ülkedeki referans değerleri kullanabiliyordu.
• Ceza sınırlıydı. Raporlama yapılmaması durumunda düzeltici önlemler alınabiliyordu, ancak mali ceza uygulanmıyordu.

Avrupa Komisyonu, geçiş dönemi sonunda bir değerlendirme raporu yayımladı (CBAM Review Report, Aralık 2025). Bu rapor, raporlanan gömülü emisyonların sektörel dağılımını, veri kalitesini ve tedarik zincirindeki iletişim eksikliklerini ortaya koydu.

Uygulama Dönemine Geçişte Ne Değişti?

Geçiş döneminden uygulama dönemine geçiş, kuralların her boyutunda sıkılaşma anlamına gelir:

• Raporlama sıklığı. Üç ayda bir raporlama yerine yıllık CBAM beyanı. İlk yıllık beyan, 2026 ithalatlarını kapsar ve 30 Eylül 2027’ye kadar sunulmalıdır.
• Doğrulama zorunluluğu. Gerçek emisyon verisi kullanmak isteyen ithalatçılar, verilerin akredite bir doğrulayıcı tarafından onaylanmasını sağlamalıdır. 2026’da her tesiste fiziksel yerinde denetim zorunludur.
• Mali yükümlülük. CBAM sertifikaları Şubat 2027’den itibaren satışa sunulacaktır. Sertifika fiyatı AB ETS karbon fiyatına endekslenir. İthalatçılar, gömülü emisyonlara karşılık gelen sertifikaları satın alıp teslim etmekle yükümlüdür.
• Varsayılan değer marjları. Varsayılan değerler artık ek marj içerir: 2026’da yüzde 10, 2027’de yüzde 20, 2028’den itibaren yüzde 30. Bu marjlar, gerçek veriye geçiş için güçlenen bir mali teşvik yaratır.
• Ceza mekanizması. Yeterli sertifika teslim edilemezse, eksik ton başına 100 euro ceza uygulanır. Ceza, eksik sertifika satın alma yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.
• Yetkilendirme zorunluluğu. İthalatçılar, yetkili CBAM beyan sahibi (authorised CBAM declarant) statüsü almak zorundadır. Başvurular 31 Mart 2026’ya kadar yapılabilir; başvuru değerlendirme süresince ithalat devam edebilir.
• De minimis muafiyeti. Yıllık toplam net ithalatı 50 tonun altında olan ithalatçılar, CBAM yükümlülüklerinden (raporlama, yetkilendirme, sertifika) muaf tutulmuştur.

Omnibus Sadeleştirme: Uygulama Döneminde CBAM’de Kolaylaştırılan Kurallar

2025’te kabul edilen Omnibus Sadeleştirme Tüzüğü ((AB) 2025/2083) ve 17 Aralık 2025’te yayımlanan sekiz uygulama tüzüğü, mali yükümlülük döneminin bazı kurallarını basitleştirmiştir:

Beyan ve sertifika teslim tarihi 31 Mayıs’tan 30 Eylül’e uzatılmıştır. Çeyreklik sertifika tutma yükümlülüğü yüzde 80’den yüzde 50’ye düşürülmüştür. Demir-çelik ve alüminyumda öncül maddelerden gelen gömülü emisyonlar varsayılan olarak sayılırken, nihai işleme (finishing) süreçleri hesaplama dışında bırakılmıştır. Kapsam, aşağı yönlü (downstream) yarı mamul ve mamul ürünlere genişletilmek üzere önerilmiştir.

İhracatçılar İçin CBAM’de Pratik Sonuçlar

Geçiş dönemini aktif biçimde kullanan ihracatçılar, uygulama dönemine daha hazırlıklı giriş yapmıştır. Ancak geçiş döneminde raporlama yapmamış veya sürece dahil olmamış ihracatçılar için durum farklıdır:

• Tesis bazlı emisyon hesaplaması henüz yapılmamış olabilir.
• Doğrulama sürecine aşinalık yoktur.
• AB alıcılarıyla veri iletişim kanalları kurulmamıştır.
• Varsayılan değerler ve ek marjlarla daha yüksek maliyet kaçınılmazdır.

Geçiş dönemini kaçırmış olsanız bile, mali yükümlülük döneminde atacağınız adımlar netdir:

1. Tesis bazlı emisyon hesaplamasını tamamlamak.
2. Doğrulama sürecini başlatmak.
3. CBAM O3CI Portalına kayıt olmak.
4. AB alıcılarınızla yapılandırılmış veri iletişimi kurmak.

CBAM hesaplama ve raporlama sürecini sistematik bir altyapıyla yönetmek istiyorsanız, Carbondeck’in CBAM raporlama çözümünü inceleyebilirsiniz.

---

Dış Kaynak Listesi

• European Commission, CBAM Regulation (EU) 2023/956
• European Commission, CBAM Review Report (December 2025): Carbon Border Adjustment Mechanism
• Omnibus Simplification Regulation (EU) 2025/2083: Carbon Border Adjustment Mechanism
• Compliance & Risks, Definitive Phase of CBAM (2026): CBAM Definitive Phase: New Acts & Downstream Rules