CBAM Beyanı Nedir?

CBAM beyanı veya CBAM deklarasyonu, AB’ye ithal edilen CBAM kapsamındaki ürünlerin gömülü emisyonlarını bildiren yıllık resmi beyandır. Uygulama döneminde (1 Ocak 2026 itibarıyla) yetkili CBAM beyan sahipleri (authorised CBAM declarants), bir takvim yılı boyunca ithal ettikleri ürünlerin gömülü emisyonlarını hesaplayarak, buna karşılık gelen CBAM sertifikalarını satın alıp teslim etmekle yükümlüdür.

Geçiş döneminde üç ayda bir sunulan CBAM raporlarının yerini, uygulama döneminde yıllık CBAM beyanı almıştır. İlk yıllık beyan, 2026 ithalatlarını kapsar ve 30 Eylül 2027’ye kadar sunulmalıdır. Beyan, doğrulanmış emisyon verilerini, ücretsiz tahsisat ayarlamalarını ve menşe ülkede ödenen karbon fiyatı bilgisini içerir.

Bu süreç teknik olarak ithalatçıya ait bir yükümlülük olsa da, beyanın kalitesi doğrudan ihracatçının sunduğu veriye bağlıdır. İhracatçının tesis bazlı, doğrulanmış ve standartlara uygun emisyon verisi sağlaması, alıcısının beyan sürecini kolaylaştırır ve maliyet öngörülebilirliğini artırır.

CBAM Beyan Takvimi

Mali yükümlülük döneminde CBAM beyan süreci yıllık bir döngü izler:

CBAM Beyanında Hangi Bilgiler Yer Alır?

Yıllık CBAM beyanı şu bilgileri içerir:

• İthal edilen ürünlerin tanımı. CN kodları bazında ürün sınıflandırması, menşe ülke, üretici tesis bilgileri ve toplam ithalat miktarı (ton).
• Gömülü emisyon verileri. Her ürün için spesifik gömülü emisyon değeri (tCO₂e / ton ürün). Gerçek veri veya varsayılan değer kullanılıp kullanılmadığı belirtilir.
• Doğrulama durumu. Gerçek veri kullanılıyorsa, akredite doğrulayıcı tarafından onaylanmış doğrulama raporu referansı.
• Ücretsiz tahsisat ayarlaması. AB ETS kapsamında ilgili sektöre verilen ücretsiz tahsisat oranı dikkate alınarak, teslim edilmesi gereken sertifika sayısı ayarlanır. 2026’da gömülü emisyonların yüzde 2,5’i sertifika yükümlülüğüne tabidir. Bu oran 2034’e kadar yüzde 100’e ulaşacaktır.
• Menşe ülkede ödenen karbon fiyatı. İhracatçı ülkede etkin biçimde ödenmiş bir karbon fiyatı varsa, bu tutar CBAM sertifika yükümlülüğünden düşülebilir.

CBAM Beyanında İhracatçının Rolü: Veri Sağlayıcı

CBAM beyanını AB ithalatçısı sunar, ancak beyanın doğruluğu ihracatçının sağladığı veriye dayanır. İhracatçıdan beklenen veri seti:

• Tesis tanımlama bilgileri. Üretim şirketinin yasal adı, fiziksel adresi, UN/LOCODE kodu, coğrafi koordinatlar ve CBAM iletişim sorumlusu.
• Üretim verileri. Toplam üretim hacmi, üretim hattı sınıflandırması, hammadde girdileri ve üretim rotası (örneğin çelikte BF-BOF veya EAF).
• Spesifik gömülü emisyon değeri. Doğrudan emisyonlar (ve ilgili sektörlerde dolaylı emisyonlar) dahil, ton CO₂e / ton ürün cinsinden hesaplanmış değer.
• Öncül madde verileri. Üretimde CBAM kapsamında bir öncül madde kullanılıyorsa (örneğin çimentoda klinker, çelikte ham çelik), bu öncül maddenin gömülü emisyon değeri de sunulmalıdır.
• Doğrulama raporu. Verilerin akredite bir doğrulayıcı tarafından onaylandığını gösteren doğrulama beyanı.

Bu veriler CBAM O3CI Portalı (Üçüncü Ülke Operatörleri Portalı) üzerinden yüklenerek tüm AB alıcılarına eş zamanlı sunulabilir.

Varsayılan Değerler ve CBAM Beyanı Üzerindeki Etkisi

İhracatçı doğrulanmış gerçek veri sağlayamadığında, AB Komisyonu’nun yayımladığı varsayılan değerler kullanılır. Bu değerler ülke ve ürün bazında CN kodu düzeyinde yayımlanır.

Varsayılan değerler sektör ortalamasını yansıtır ve ek marj içerir: 2026’da yüzde 10, 2027’de yüzde 20, 2028’den itibaren yüzde 30. Bu artan marj yapısı, her yıl gerçek veriye geçiş için güçlenen bir mali teşvik yaratır.

Pratikte varsayılan değerlerle beyan, gerçek veriye kıyasla daha yüksek CBAM sertifika maliyeti anlamına gelir. Özellikle emisyon yoğunluğu sektör ortalamasının altında olan tesisler için fark büyüktür.

CBAM Beyanına Hazırlık

CBAM beyan sürecini desteklemek isteyen ihracatçılar için temel hazırlık adımları:

1. CN kodu sınıflandırmasını netleştirin. İhraç edilen ürünlerin CBAM kapsamında olup olmadığını ve hangi CN koduna girdiğini doğrulayın.
2. Tesis bazlı emisyon hesaplamasını tamamlayın. Spesifik gömülü emisyon değerini hesaplayın ve destekleyici verileri (faaliyet verileri, emisyon faktörleri, varsayımlar) dokümante edin.
3. Doğrulama sürecini başlatın. Gerçek veri kullanılacaksa, akredite bir doğrulayıcı ile erken angajman sağlayın.
4. AB alıcılarıyla veri iletişim kanalı kurun. Doğrulanmış verilerin zamanında ve standart formatta iletilmesi, alıcının beyan sürecini hızlandırır.

CBAM beyan sürecini destekleyen izlenebilir bir hesaplama ve raporlama altyapısı kurmak istiyorsanız, Carbondeck’in CBAM raporlama çözümünü inceleyebilirsiniz.

---

Dış Kaynak Listesi

• European Commission, CBAM Regulation (EU) 2023/956
• European Commission, CBAM Registry and Reporting
• Compliance & Risks, Definitive Phase of CBAM (2026)