Alüminyum Sektöründe CBAM Nasıl Uygulanır?

Alüminyum, Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM) kapsamındaki altı sektörden biridir. Avrupa Komisyonu’nun geçiş dönemi verilerine göre, CBAM kapsamındaki toplam gömülü emisyonun yaklaşık yüzde 23’ü alüminyum sektöründen gelmektedir (European Commission, CBAM Review Report, 2025). Bu oran, alüminyumun demir-çelikten sonra ikinci büyük CBAM sektörü olduğunu gösterir.

Alüminyum üretimi, yüksek elektrik tüketimiyle tanınan bir süreçtir. Birincil (primer) alüminyum üretiminde elektroliz aşaması, ton başına 13.000-16.000 kWh elektrik tüketebilir. Bu da alüminyumun gömülü emisyon profilini, tesisin bulunduğu ülkenin enerji karmasına güçlü biçimde bağlar. Yenilenebilir enerji ağırlıklı şebekelerden beslenen tesisler düşük emisyon üretirken, fosil yakıt ağırlıklı şebekelerde üretilen alüminyum çok daha yüksek gömülü emisyona sahip olabilir.

1 Ocak 2026 itibarıyla CBAM kesin dönemine girilmiştir. AB ithalatçıları, satın aldıkları alüminyum ürünlerinin gömülü emisyonuna karşılık gelen CBAM sertifikalarını almakla yükümlüdür. Türkiye’de alüminyum sektörü hem birincil hem de ikincil (geri dönüşüm bazlı) üretim yapısına sahiptir. Her iki üretim rotasının emisyon profili farklı olduğu için, CBAM hesaplama yaklaşımı da farklılaşır.

Alüminyum Sektöründe CBAM Hangi Ürünleri Kapsıyor?

CBAM kapsamındaki alüminyum ürünleri, (AB) 2023/956 sayılı Tüzük’ün Ek-1 tablosunda CN kodlarıyla tanımlanmıştır. Kapsam, Bölüm 76 altındaki alüminyum ürünlerini içerir:

• İşlenmemiş (unwrought) alüminyum
• Alüminyum tozları ve pulları
• Alüminyum çubuklar, profiller, teller
• Levhalar, şeritler, folyo
• Borular ve boru bağlantı parçaları
• Yapısal alüminyum bileşenler

Alüminyum oksit (alümina) ve boksit gibi hammaddeler doğrudan CBAM kapsamında değildir, ancak birincil alüminyum üretiminde öncül madde (precursor) olarak hesaplamaya dahil olurlar.

Omnibus sadeleştirme paketiyle, alüminyum ve demir-çelikte öncül maddelerden gelen gömülü emisyonlar varsayılan olarak sayılırken, nihai işleme (finishing) süreçlerinin emisyonları hesaplama dışında bırakılmıştır.

Alüminyumda Gömülü Emisyon Nasıl Hesaplanır?

Alüminyum sektöründe CBAM hesaplamasında yalnızca doğrudan emisyonlar CBAM sertifika yükümlülüğüne dahildir. Dolaylı emisyonlar (elektrik tüketimi) geçiş döneminde raporlanmış, kesin dönemde sertifika yükümlülüğü kapsamına alınmamıştır. Ancak varsayılan değerlerin hesaplanmasında ülkelerin elektrik yoğunluğu dolaylı olarak yansıtılır.

Birincil alüminyum üretiminde doğrudan emisyon kaynakları:

• Elektroliz sürecinde kullanılan karbon anotların tüketiminden kaynaklanan CO₂ emisyonları. Her ton alüminyum üretimi için yaklaşık 0,4-0,5 ton karbon anot tüketilir ve bu anotların oksidasyonu önemli miktarda CO₂ üretir.
• Elektroliz sırasında oluşan PFC (perflorokarbon) emisyonları. CF₄ ve C₂F₆ gibi PFC gazları, “anot etkisi” (anode effect) sırasında ortaya çıkar. Bu gazların küresel ısınma potansiyeli (GWP) çok yüksektir: CF₄ için 6.630, C₂F₆ için 11.100 (IPCC AR5 değerleri). Modern tesislerde anot etkisi kontrol altına alındığında PFC emisyonları düşer, ancak eski teknoloji tesislerde bu kalem anlamlı bir pay oluşturabilir.
• Bayer prosesinde (boksit cevherinden alümina üretimi) kullanılan yakıtlardan kaynaklanan sabit yanma emisyonları (alümina öncül madde olarak dahil edildiğinde).
• Dökümhane ve işleme süreçlerinde doğalgaz veya sıvı yakıt tüketiminden kaynaklanan emisyonlar.

İkincil (geri dönüşüm) alüminyum üretiminde doğrudan emisyonlar: hurda alüminyumun eritilmesi için kullanılan fırınlardaki yakıt tüketimi. İkincil üretim, birincil üretime kıyasla çok daha düşük emisyon yoğunluğuna sahiptir. Elektroliz süreci olmadığı için anot tüketimi ve PFC emisyonları da oluşmaz.

Spesifik gömülü emisyon formülü:

Spesifik Gömülü Emisyon = Toplam Doğrudan Emisyon / Üretim Miktarı (ton ürün)

Sonuç, ton CO₂e / ton alüminyum olarak ifade edilir.

Birincil ve İkincil Üretim: Emisyon Farkı

Alüminyum sektöründe üretim rotasına göre emisyon farkı dramatiktir:

Birincil alüminyum üretimi, elektroliz, anot tüketimi ve alümina üretimi dahil toplam olarak yaklaşık 6-8 tCO₂/ton (doğrudan emisyonlar) veya enerji karmasına bağlı olarak çok daha yüksek değerler üretebilir. Kömür ağırlıklı şebekeden elektrik alan tesislerde, dolaylı emisyonlar dahil edildiğinde toplam 12-16 tCO₂/ton seviyelerine ulaşılabilir.

İkincil alüminyum üretimi (geri dönüşüm), yalnızca hurda eritme sürecini kapsadığı için doğrudan emisyon yoğunluğu çok daha düşüktür. Tipik olarak 0,3-0,5 tCO₂/ton aralığındadır.

Türkiye’de alüminyum sektörü hem birincil hem de ikincil üretim yapısına sahiptir. İkincil üretim ağırlıklı ihracatçılar, CBAM bağlamında düşük gömülü emisyon değeriyle avantajlı konumdadır. Ancak bu avantajın gerçekleşmesi, tesis bazlı gerçek verinin sunulmasına bağlıdır.

Enerji Karması ve Türkiye Bağlamı

Alüminyumda CBAM maruziyetini belirleyen bir diğer kritik değişken, tesisin elektrik kaynağıdır. Her ne kadar kesin dönemde dolaylı emisyonlar sertifika yükümlülüğüne dahil olmasa da, varsayılan değerlerin hesaplanmasında ülkelerin enerji karması dikkate alınır. Bu da Türkiye’nin şebeke emisyon faktörünün (yaklaşık 0,45-0,50 kg CO₂e/kWh) varsayılan değerleri yukarı çekme etkisi yaratır.

Yenilenebilir Enerji Sertifikası (YEK-G) satın alan veya kendi yenilenebilir enerji üretim kapasitesi olan alüminyum tesisleri, gerçek veri raporlamasında daha düşük emisyon profili sunabilir. Bu, özellikle birincil üretim tesisleri için enerji tedarik stratejisini CBAM uyumunun bir parçası haline getirir.

Varsayılan Değerler ve Maliyet Etkisi

Alüminyum sektöründe varsayılan değerler, çelik ve çimentoda olduğu gibi ek marj içerir: 2026’da yüzde 10, 2027’de yüzde 20, 2028’den itibaren yüzde 30. Gerçek tesis verisini sunabilen ihracatçılar bu marjdan kaçınır.

Birincil alüminyumun yüksek emisyon yoğunluğu göz önüne alındığında, varsayılan değer ile gerçek veri arasındaki maliyet farkı çok büyük olabilir. Özellikle yenilenebilir enerji kullanan veya ikincil üretim yapan tesisler, gerçek veriyle raporladığında varsayılan değerlere kıyasla çok daha düşük CBAM maliyetiyle karşılaşır.

CBAM Hesaplama Altyapısı

Alüminyum ihracatçıları için CBAM hesaplama altyapısı, çelik ve çimentodakine benzer bir yapıda kurulmalıdır:

• Tesis bazlı veri toplama. Yakıt tüketimi, anot tüketim miktarları, PFC ölçümleri, elektrik tüketimi ve üretim hacimler kaynağından toplanmalıdır.
• Öncül madde yönetimi. Alümina dış tedarikçiden alınıyorsa, tedarikçinin gömülü emisyon verisi talep edilmelidir.
• Üretim rotası bazında hesaplama. Birincil ve ikincil üretim hatları ayrı emisyon envanterlerine sahip olmalıdır.
• Dönemsel raporlama ve doğrulama. Her CBAM raporlama döneminde aynı metodoloji ve veri toplama disipliniyle hesaplama tekrarlanmalıdır.

CBAM raporlama sürecini tesis ve ürün bazında sistematik hale getirmek istiyorsanız, Carbondeck’in CBAM raporlama çözümünü inceleyebilirsiniz.

---

Dış Kaynak Listesi

• European Commission, CBAM Regulation (EU) 2023/956
• European Commission, CBAM Review Report (December 2025)
• CBAM Guide, EU CBAM Overview 2026
• ICAP, EU Adopts Simplifications of CBAM Rules (2025)